Tôi đang ngồi trong quán cà phê quen thuộc ở Dublin, nhìn ra hướng bắc về phía biển, và cảm thấy một sự rùng mình kỳ lạ. Không phải vì thời tiết Ireland tháng Bảy, mà vì một báo cáo tôi vừa đọc về thị trường chứng khoán Hàn Quốc.
Họ nói KOSPI, chỉ số chứng khoán của xứ sở kim chi, đang biến động dữ dội hơn cả Bitcoin.
Tôi dừng lại ở câu đó. Một thị trường chứng khoán quốc gia, nơi tập trung những gã khổng lồ công nghiệp như Samsung và SK Hynix, lại có độ biến động hàng năm vượt quá 60% — cao hơn cả một tài sản kỹ thuật số vốn nổi tiếng là "rủi ro". Điều này không bình thường.
Context — Khi một nền kinh tế bị "bắt cóc" bởi một câu chuyện duy nhất
Hãy tưởng tượng bạn đang xem một bộ phim. Toàn bộ cốt truyện xoay quanh một nhân vật. Nếu nhân vật đó chết, bộ phim kết thúc. Đó là Hàn Quốc bây giờ.
Samsung và SK Hynix — hai nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới — chiếm hơn 50% vốn hóa của chỉ số KOSPI. Điều đó có nghĩa là sức khỏe của toàn bộ thị trường chứng khoán quốc gia phụ thuộc vào giá chip nhớ. Khi AI bùng nổ, nhu cầu về HBM (High Bandwidth Memory) của SK Hynix tăng vọt, kéo KOSPI lên đỉnh cao lịch sử.
Nhưng đó mới chỉ là một nửa câu chuyện.
Vào cùng thời điểm KOSPI chạm đỉnh, một sự thật đen tối đang diễn ra bên dưới: trong số 831 cổ phiếu thành phần, có tới 650 cổ phiếu đang giảm giá. Thị trường đang "xanh vỏ, đỏ lòng".
Đây là tín hiệu đầu tiên của một cái bẫy.
Core — Cỗ máy đòn bẩy và vòng xoáy tự hủy diệt
Sự hưng phấn từ câu chuyện AI đã tạo ra một làn sóng đầu cơ chưa từng có. Các quỹ ETF đòn bẩy (Leveraged ETF) — vốn dĩ là những công cụ tài chính phái sinh cực kỳ rủi ro — bùng nổ. Chỉ trong vòng một năm, quy mô thị trường ETF đòn bẩy tại Hàn Quốc tăng từ 5 tỷ USD lên 40 tỷ USD. Các sản phẩm này chiếm tới hơn 70% khối lượng giao dịch hàng ngày của toàn bộ thị trường chứng khoán.
Nói cách khác, người Hàn Quốc không còn mua cổ phiếu nữa. Họ mua "cược" vào cổ phiếu.
Và điều gì xảy ra khi một thị trường bị chi phối bởi đòn bẩy?
Một vòng xoáy tự hủy diệt.
Khi giá chip giảm — và nó sẽ giảm, vì không có ngành nào tăng mãi — các khoản vay ký quỹ bị gọi. Các quỹ ETF đòn bẩy buộc phải bán tháo để thanh toán. Sự bán tháo đó làm giá giảm sâu hơn. Vòng xoáy tiếp diễn. Đây là cơ chế mà tôi đã thấy trong mùa hè DeFi năm 2020, khi các giao thức lending bị thanh lý hàng loạt. Chỉ khác là ở đây, nó quy mô quốc gia.
Dữ liệu từ Bloomberg cho thấy trong 7 ngày gần nhất, KOSPI đã có 4 lần chạm ngưỡng "circuit breaker" — cơ chế ngừng giao dịch để hạ nhiệt. Một con số kỷ lục.
Và đây mới là phần đáng sợ nhất:
Contrarian — Khi "con tin" văn hóa trở thành kẻ thù
Tôi thường nói với các đồng nghiệp trẻ rằng thị trường crypto may mắn vì nó còn non trẻ. Nhưng sự thật là, chúng ta đang thấy một phiên bản crypto hóa của tài chính truyền thống.
Hãy nhìn vào Hàn Quốc.
Các nhà đầu tư cá nhân — tầng lớp "con tin" văn hóa mà tôi đã nói đến — đã đổ vào thị trường hơn 100 nghìn tỷ Won (khoảng 75 tỷ USD) trong năm nay. Họ đến từ mọi tầng lớp: sinh viên, người lao động, nhân viên văn phòng. Họ không hiểu về HBM hay về AI. Họ chỉ nghe câu chuyện "làm giàu từ cổ phiếu chip".
Đây là một trò chơi đầy cảm xúc. Khi giá tăng, họ hưng phấn và mua thêm bằng đòn bẩy. Khi giá giảm, họ hoảng loạn.
Và đây là điểm phản trực giác:
Các nhà đầu tư nước ngoài — những người được coi là "cá mập" — lại đang rút ra.
Trong khi người Hàn mua vào, khối ngoại đã bán ròng hơn 108 tỷ USD từ đầu năm. Riêng cổ phiếu SK Hynix chứng kiến dòng vốn ngoại chảy ra tới 40 tỷ USD.
Họ đang bán cho bạn một món hàng đang lên. Bạn nghĩ đó là cơ hội? Hay là cái bẫy?
Takeaway — Bài học cho ngành của chúng ta
Tôi nhìn vào Hàn Quốc và thấy một tấm gương phản chiếu tương lai của crypto.
Khi một thị trường bị chi phối bởi một câu chuyện duy nhất — dù là AI, DeFi, hay NFT — và khi đòn bẩy trở thành công cụ chính để tham gia, thì sự sụp đổ là điều không thể tránh khỏi.
Chúng ta đã thấy điều đó trong mùa hè DeFi 2020. Chúng ta đã thấy điều đó trong cơn sốt NFT 2021. Và bây giờ, chúng ta đang thấy nó ở một nền kinh tế thực.
KOSPI biến động hơn Bitcoin không phải vì thị trường crypto ổn định. Mà vì một thị trường truyền thống đã bị "crypto hóa" bởi đòn bẩy và cảm xúc.
Câu hỏi đặt ra là:
Liệu chúng ta có đang tạo ra những Hàn Quốc thu nhỏ trong từng giao thức DeFi?
Một giao thức lending với TVL tập trung vào một vài tài sản. Một cộng đồng chỉ FOMO vào một câu chuyện duy nhất. Một thị trường nơi đòn bẩy là vua.
Nếu câu trả lời là "có", thì chúng ta đang ngồi trên một quả bom hẹn giờ. Và bài học từ Seoul sẽ sớm đến với Singapore.