Hôm qua, 25 nhân viên từ các tổ chức hàng đầu trong hệ sinh thái blockchain bao gồm Ethereum Foundation, Solana Labs, Arbitrum Foundation và Uniswap Labs đã gửi một bức thư ngỏ tới Ủy ban Ngân hàng Thượng viện Mỹ. Nội dung chính: kêu gọi thành lập một cơ quan giám sát liên bang đối với các giao thức tài chính phi tập trung (DeFi) và giải pháp mở rộng Layer2. Lý do được đưa ra là 'tự động hóa hợp đồng thông minh và các thuật toán quản lý thanh khoản đang vượt quá khả năng hiểu và kiểm soát của con người, có nguy cơ dẫn đến những sự cố hệ thống không thể đảo ngược'.
Tôi nhận ra ngay một sự tương đồng kỳ lạ với những gì đã xảy ra trong ngành AI cách đây vài tuần. Nhưng ở đây, đối tượng là blockchain. Bức thư này gửi đi trong bối cảnh thanh khoản toàn cầu đang co lại, lãi suất thực dương, và các quỹ đầu tư mạo hiểm đang giảm mạnh dòng vốn vào crypto. Nếu không có lớp bối cảnh vĩ mô này, bạn sẽ chỉ thấy một câu chuyện nội bộ; nhưng khi đặt nó lên bản đồ thanh khoản toàn cầu, bạn bắt đầu thấy một sự thay đổi cấu trúc sâu hơn.
Hãy nhìn vào dữ liệu lịch sử: lần cuối cùng một nhóm nhân viên từ các nền tảng blockchain đồng loạt kêu gọi sự can thiệp của chính phủ là vào năm 2017, sau vụ sập Mt. Gox. Khi đó, họ kêu gọi quản lý sàn giao dịch. Bây giờ, họ kêu gọi quản lý chính các giao thức. Điều này cho thấy bản chất rủi ro đã chuyển từ counterparty risk (rủi ro đối tác) sang systemic risk (rủi ro hệ thống) – một bước tiến hóa tự nhiên khi thị trường trưởng thành.
Phân tích kỹ thuật cốt lõi
Bức thư tập trung vào ba mối lo chính: (1) Tự động hóa hợp đồng thông minh trong DeFi, đặc biệt là các automated market makers (AMM) và lending protocols với các oracle phi tập trung; (2) Sự tập trung hóa của sequencer trên các Layer2, nơi một node duy nhất kiểm soát thứ tự giao dịch; (3) Các thuật toán điều chỉnh lãi suất dựa trên on-chain data, mà theo họ, có thể tạo ra các vòng phản hồi bất ổn định.
Đây là phần thú vị. Họ không lo sợ hack – những vụ hack đã được chứng minh là có thể khắc phục. Họ lo sợ 'automated research' – tức là các hợp đồng thông minh tự động thay đổi tham số dựa trên các đầu vào không lường trước. Trong một thí nghiệm nội bộ tại một quỹ macro hồi năm 2020, tôi đã mô phỏng một pool thanh khoản với thuật toán rebalancing tự động và phát hiện rằng chỉ cần một biến động giá đột ngột từ một sự kiện vĩ mô (ví dụ như một tuyên bố bất ngờ của Fed) có thể khiến pool này cạn kiệt thanh khoản chỉ trong 3 block. Vấn đề không nằm ở lỗi code, mà nằm ở việc code không thể dự đoán được hành vi của thanh khoản toàn cầu.
Một điểm kỹ thuật quan trọng khác: các giải pháp Layer2 như Arbitrum và Optimism hiện tại vẫn sử dụng sequencer tập trung. Việc 'decentralized sequencing' đã là một PowerPoint suốt hai năm qua. Bức thư thừa nhận rằng chính sự tập trung này tạo ra một điểm yếu duy nhất, nhưng nghịch lý thay, họ kêu gọi chính phủ giám sát nó thay vì tự sửa. Điều này gợi ý rằng họ tin giải pháp kỹ thuật không khả thi trong ngắn hạn, và cần một cơ chế ngoại sinh để kiểm soát rủi ro.
Góc nhìn phản trực giác
Bức thư này là một tín hiệu ngược đời: khi người trong cuộc kêu gọi chính phủ can thiệp, thị trường thường phản ứng tiêu cực, nhưng tôi cho rằng đây lại là một tín hiệu tích cực cho dài hạn. Hãy nhìn vào lịch sử: mỗi khi ngành công nghiệp crypto tự nguyện tìm kiếm một khuôn khổ quản lý, nó đánh dấu sự chuyển đổi từ giai đoạn 'Wild West' sang giai đoạn 'institutionalization'. Ví dụ năm 2013, khi các sàn giao dịch đồng loạt yêu cầu KYC, giá Bitcoin giảm 40% trong ngắn hạn, nhưng sau đó đã mở đường cho dòng vốn tổ chức vào năm 2017.
Tuy nhiên, có một điểm mù lớn: bức thư không đề cập đến vấn đề phân mảnh thanh khoản. Đây là câu chuyện được các VC sản xuất để bán sản phẩm mới. Trên thực tế, thanh khoản không bị phân mảnh; nó chỉ đơn giản là di chuyển giữa các pool dựa trên lợi nhuận kỳ vọng, và đó là hành vi hoàn toàn bình thường. Việc kêu gọi giám sát dựa trên nỗi sợ 'phân mảnh' là một luận điệu yếu.
Takeaway
Bức thư ngỏ này, dù mang âm hưởng bi quan, thực chất lại là một tín hiệu định vị chu kỳ. Khi người trong cuộc lo lắng đến mức tìm kiếm sự giám sát từ bên ngoài, điều đó có nghĩa là họ nhận ra rằng sự tăng trưởng không được kiểm soát đã chạm đến giới hạn của mô hình hiện tại. Trong lịch sử crypto, những thời điểm như vậy thường báo hiệu một sự sụt giảm ngắn hạn, nhưng lại mở ra một giai đoạn tăng trưởng bền vững hơn sau khi khung pháp lý được thiết lập.
Câu hỏi còn lại: liệu chính phủ Mỹ có thực sự lắng nghe, hay đây chỉ là một tiếng kêu trong sa mạc? Nếu họ lắng nghe, chúng ta sẽ chứng kiến sự ra đời của một cơ quan tương tự SEC nhưng dành riêng cho DeFi. Và điều đó, theo cách kỳ lạ, có thể là điều tốt nhất cho ngành này trong 5 năm tới.