Khi tôi còn là một kỹ sư mới vào nghề năm 2017, tôi từng tin rằng thanh khoản tập trung là chìa khóa của mọi giao thức DeFi. Nhưng sau 7 năm quan sát, tôi nhận ra một điều ngược đời: Phân mảnh thanh khoản không phải là vấn đề kỹ thuật — nó là một câu chuyện được các VC dựng lên để bán sản phẩm của họ.
Hãy nhìn vào dữ liệu. Trong 30 ngày qua, tổng thanh khoản trên toàn bộ các chain Layer1 và Layer2 đã tăng 12%, nhưng số lượng pool thanh khoản lại tăng 34%. Mỗi ngày, có thêm 40 pool mới ra đời — đa số là các cặp token rác hoặc memecoin. Các VC đang kêu gào rằng 'chúng ta cần một giải pháp thanh khoản thống nhất', nhưng thực tế, họ đang đầu tư vào chính các giải pháp gây phân mảnh.
Năm 2021, tôi tham gia Uniswap và nhận airdrop. Khi đó, tôi nghĩ thanh khoản tập trung trên Ethereum là đủ. Nhưng rồi các Layer2 như Arbitrum, Optimism, zkSync xuất hiện, mỗi nơi đều kéo thanh khoản về chain của mình. Tôi từng lo lắng rằng điều này sẽ làm suy yếu toàn bộ hệ sinh thái. Nhưng sự thật là: Phân mảnh tạo ra cạnh tranh, và cạnh tranh tạo ra giá trị thực.
Hãy phân tích như một trận đánh. Các VC là những tướng lĩnh muốn kiểm soát chiến trường. Họ tung ra narrative 'phân mảnh thanh khoản là vấn đề' để bán các giải pháp 'tổng hợp thanh khoản' như AggLayer của Polygon hay các cross-chain bridge. Nhưng thực tế, chi phí gas trên Ethereum Layer1 đã giảm 90% sau EIP-4844, và thanh khoản vẫn chảy đến nơi có lợi nhuận cao nhất. Phân mảnh không làm mất thanh khoản, nó chỉ làm thay đổi luồng chảy.
Điểm mù mà các VC không nói ra: Bản thân họ là những người đầu tư vào các chain mới và tạo ra phân mảnh. Họ muốn bạn tin rằng chỉ có một giải pháp duy nhất mới cứu được DeFi, nhưng thực tế, DeFi đang phát triển khỏe mạnh hơn bao giờ hết. Hãy nhìn vào tổng TVL: $98 tỷ, gần bằng đỉnh năm 2021. Các pool thanh khoản trên Uniswap vẫn hoạt động, chỉ có điều chúng nằm rải rác.
Tôi từng tổ chức một workshop ở Vienna về 'Layer2 cho người không code'. Một bạn trẻ hỏi tôi: 'Em có nên lo lắng về phân mảnh thanh khoản không?' Tôi chỉ vào biểu đồ: thanh khoản trên Arbitrum đang cao hơn Ethereum Layer1 ở một số cặp. 'Em không cần lo, em chỉ cần theo dõi nơi nào có lợi nhuận cao nhất.' Đó là bản chất của DeFi: thanh khoản là một dòng nước, nó sẽ tự tìm đường đi.
Các VC đang sản xuất narrative để bán sản phẩm tổng hợp thanh khoản của họ. Nhưng họ quên rằng, những người dùng thực sự — các nhà cung cấp thanh khoản nhỏ lẻ — đang kiếm lợi nhuận từ chính sự phân mảnh đó. Họ đặt thanh khoản ở nhiều nơi, tận dụng chênh lệch lãi suất và phí giao dịch. Phân mảnh không phải là mối đe dọa, nó là cơ hội cho những ai biết nắm bắt.
Nhìn về phía trước, tôi tin rằng phân mảnh sẽ tiếp tục gia tăng. Sẽ có hàng trăm chain, hàng ngàn pool, và sự thống nhất chỉ đến từ một thứ duy nhất: giá trị thực. Dự án nào tạo ra giá trị thực — như Uniswap, Aave, Curve — sẽ thu hút thanh khoản bất kể chain nào. Còn các dự án VC-backed chỉ tồn tại được nhờ câu chuyện 'chúng tôi sẽ giải quyết phân mảnh' sẽ chết khi câu chuyện đó không còn làm nên chuyện.
Tôi sẽ không mua bất kỳ token tổng hợp thanh khoản nào. Tôi sẽ tiếp tục đặt thanh khoản của mình vào các pool có lợi nhuận cao nhất, dù chúng nằm ở bất cứ chain nào. Và tôi sẽ tiếp tục theo dõi xem câu chuyện 'phân mảnh thanh khoản là vấn đề' sẽ được thay thế bằng câu chuyện gì tiếp theo.