Tôi đang ngồi trong căn hộ nhỏ ở Paris, mở terminal theo dõi on-chain data thì nhận được tin nhắn từ một người bạn làm shipping: 'Iran vừa chặn eo biển Hormuz.' 23h đêm. Đèn đường Paris vàng vọt. Tôi mở Bloomberg Terminal, giá dầu Brent nhảy vọt 19% trong 15 phút. Cùng lúc đó, Bitcoin giảm 4%. Vậy mà chỉ vài giờ trước, trên Twitter, hàng loạt 'crypto maxi' vẫn rao giảng rằng Bitcoin là nơi trú ẩn an toàn trước khủng hoảng địa chính trị. Tôi cười mỉa. Họ vẫn chưa hiểu bản chất thanh khoản của thị trường này.
Nhưng trước khi đi vào phân tích, hãy nhìn vào bản đồ thanh khoản toàn cầu hiện tại. Fed vừa tạm dừng tăng lãi suất, nhưng đồng USD vẫn mạnh. Thanh khoản ngân hàng trung ương toàn cầu (G4) đang ở mức thấp nhất kể từ 2022. Chỉ số thanh khoản của các stablecoin chính (USDT+USDC+DAI) cho thấy dòng vốn chảy ra khỏi crypto liên tục trong 7 ngày qua, trước cả tin tức Iran. Điều này có nghĩa là thị trường đã trong trạng thái risk-off từ trước. Sự kiện Hormuz chỉ là chất xúc tác đẩy nhanh quá trình.
Tôi đã dành 3 tháng cuối năm 2023 để xây dựng mô hình tương quan giữa biến động giá dầu và dòng vốn vào Bitcoin. Dữ liệu cho thấy: khi dầu tăng trên 10% trong một ngày, Bitcoin có 78% xác suất giảm trong vòng 24 giờ. Tại sao? Bởi vì cả hai đều là tài sản rủi ro, và giá dầu cao làm tăng lo ngại lạm phát, khiến kỳ vọng lãi suất cao kéo dài. Kỳ vọng đó làm mạnh đồng USD, và crypto vốn định giá bằng USD danh nghĩa sẽ chịu áp lực. Cơ chế này không phải ai cũng thấy, vì họ nhìn vào 'Bitcoin là vàng kỹ thuật số' mà quên mất thực tế giao dịch của nó vẫn chịu ảnh hưởng từ vĩ mô.
Bối cảnh lần này đặc biệt nguy hiểm vì nó cắt đứt dòng chảy dầu thô toàn cầu. Eo biển Hormuz chiếm 21% lượng dầu tiêu thụ hàng ngày. Gián đoạn có thể đẩy giá dầu lên 150-200 USD/thùng nếu kéo dài hơn 2 tuần. Khi đó, lạm phát toàn cầu tăng vọt, buộc các ngân hàng trung ương phải thắt chặt thêm. Đối với crypto, điều đó có nghĩa là thanh khoản sẽ bị hút khỏi tất cả các tài sản đầu cơ. Tôi đã nhìn thấy kịch bản này vào năm 2022: khi Nga tấn công Ukraine, giá dầu tăng, Bitcoin giảm từ 44K xuống 38K. Nhưng lần này có điểm khác.
Điểm khác biệt quan trọng: sự tham gia của các tổ chức. Từ 2023 đến nay, dòng vốn thể chế chảy vào Bitcoin ETF đã thay đổi cấu trúc thị trường. Trong quá khứ, khi có khủng hoảng địa chính trị, nhà đầu tư bán Bitcoin để mua dầu hoặc vàng vật chất. Nhưng bây giờ, các tổ chức lớn như BlackRock, Fidelity đang nắm giữ Bitcoin trong danh mục macro hedge. Họ không bán ồ ạt trong ngắn hạn. Bằng chứng là dòng vốn ETF Bitcoin spot vẫn dương trong ngày đầu tiên Hormuz bị chặn, dù giá giảm. Tuy nhiên, thanh khoản trên các sàn giao dịch tập trung lại mỏng như tờ giấy ướt.
Tôi đã theo dõi dòng chảy stablecoin 24 giờ qua. Thông thường, khi thị trường giảm, USDT được mint thêm để mua dip. Lần này, lượng mint net USDT trên Ethereum và Tron là âm. Nghĩa là người ta đang đốt stablecoin, rút tiền fiat ra. Đây là tín hiệu xấu. Nó cho thấy sentiment thực sự đã chuyển từ 'mua dip' sang 'giữ tiền mặt'. Và đó là lúc contrarian trong tôi trỗi dậy.
Tại sao mọi người lại sai lầm khi nghĩ Bitcoin là nơi trú ẩn? Bởi vì họ nhầm lẫn giữa 'tài sản trú ẩn' và 'tài sản khan hiếm'. Bitcoin khan hiếm, nhưng nó vẫn là tài sản đầu cơ với beta cao so với Nasdaq. Khi có chiến tranh, dòng tiền chảy vào USD, vàng, và trái phiếu chính phủ. Crypto nằm ở nhóm được bán trước, bởi thanh khoản thấp hơn. Tôi đã chứng kiến điều này năm 2017: khi ICO bubble vỡ, dòng vốn rút về USDT rồi ra fiat. Năm 2022 cũng vậy. Sự kiện Iran chặn eo biển Hormuz chỉ là một phiên bản kịch tính hơn.
Nhưng contrarian trong tôi nhìn thấy một cơ hội. Các dự án DeFi liên quan đến thanh khoản cross-chain và stablecoin đang bị định giá thấp. Hãy nhìn vào dữ liệu TVL của các giao thức như Aave, Compound. Lãi suất vay USDC trên Aave v12 đã tăng từ 4% lên 11% sau sự kiện. Điều này cho thấy nhu cầu vay stablecoin tăng mạnh (có thể để short Bitcoin hoặc mua dầu). Những ai nắm giữ USDT và cho vay sẽ hưởng lợi. Trong dài hạn, nếu khủng hoảng kéo dài, nhu cầu về stablecoin phi tập trung như DAI sẽ tăng vì người dùng muốn tránh rủi ro tổ chức. Tôi đã xây dựng bot theo dõi thanh khoản trên Uniswap v3 từ năm 2020, và nó cho thấy pool DAI/USDC đang có độ sâu tốt nhất trong các cặp stablecoin.
Một điểm mù khác: Layer 2 không liên quan gì đến địa chính trị. Sự kiện Hormuz sẽ không ảnh hưởng đến cuộc đua giữa OP Stack và ZK Stack. Các đội ngũ phát triển vẫn tiếp tục code. Nhưng nó có thể làm giảm tâm lý đầu tư vào các dự án mới, bởi vì thanh khoản bị siết chặt. Các quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ thận trọng hơn trong việc cam kết vốn. Điều này có lợi cho những dự án đã có sản phẩm và doanh thu thực, nhưng bất lợi cho những dự án chỉ có whitepaper. Năm 2022, khi thị trường gấu, tôi đã đầu tư vào Arbitrum và Optimism sau khi xây dựng khung đánh giá rủi ro TVL/vốn hóa. Lần này, tôi đang nhìn vào các giao thức cho vay DeFi và cross-chain bridge ít phụ thuộc vào thanh khoản bên ngoài.
RWA on-chain lại một lần nữa không được chú ý. Trong khi toàn thế giới lo lắng về dầu mỏ, không ai nhắc đến việc token hóa dầu thô trên blockchain. Các dự án như M^0, Ondo Finance vẫn đang âm thầm xây dựng. Nhưng tôi e rằng sự kiện này sẽ làm chậm quá trình chấp nhận của các tổ chức truyền thống, bởi họ sẽ ưu tiên quản lý rủi ro hơn là thử nghiệm công nghệ mới. Tuy nhiên, về lâu dài, sự gián đoạn này chứng minh rằng hệ thống tài chính toàn cầu quá tập trung vào các kênh vật lý. Một hệ thống phi tập trung dựa trên blockchain có thể tạo ra các kênh thanh toán thay thế. Nhưng đó là câu chuyện của 5-10 năm tới, không phải tuần này.
Vậy takeaway là gì? Thị trường đang đi ngang, nhưng sự kiện Iran có thể đẩy nó vào một pha giảm sâu ngắn hạn. Tôi đang theo dõi mức hỗ trợ $60K của Bitcoin. Nếu phá vỡ, chúng ta có thể thấy $52K. Nhưng đó là cơ hội tích lũy cho chu kỳ tiếp theo. Hãy nhìn vào thanh khoản của các stablecoin: nếu USDT bắt đầu được mint trở lại, đó là tín hiệu dòng tiền thông minh đang quay trở lại. Lúc đó, tôi sẽ hành động. Còn bây giờ, tôi ngồi đây, theo dõi dữ liệu và chuẩn bị cho một chiến lược contrarian: mua khi sợ hãi lên đến đỉnh điểm. Nhưng không mua Bitcoin. Tôi mua thanh khoản — các token của giao thức DeFi có doanh thu thực và TVL ổn định. Bởi vì trong bất kỳ cuộc khủng hoảng nào, kẻ bán xẻng luôn thắng.