Hook Nghe nè: Một dự án blockchain Việt Nam vừa huy động được 307.6 triệu USD từ các quỹ đầu tư toàn cầu – con số kỷ lục cho một đợt gọi vốn Series B trong mảng phi tập trung. Không chỉ vậy, CEO của Filecoin, Juan Benet, còn công khai chúc mừng trên Twitter: "Đây là bước tiến cho toàn bộ ngành lưu trữ Web3." Tôi đã theo dõi sự kiện này từ 72 giờ trước, khi tin rò rỉ bắt đầu lan trong các group Telegram kín. Cảm giác hồi hộp giống hệt lần tôi săn tin ICO OmiseGO năm 2017 – nhưng lần này, mọi thứ có vẻ thật hơn.
Context Dự án XYZ không phải cái tên xa lạ với cộng đồng blockchain Việt Nam. Ra mắt năm 2021, XYZ xây dựng một mạng lưới lưu trữ phi tập trung dựa trên công nghệ mã hóa tiên tiến, cho phép người dùng cho thuê dung lượng ổ cứng để kiếm thưởng. Tuy nhiên, điểm khác biệt là họ tập trung vào mảng dữ liệu AI – những tập dữ liệu huấn luyện khổng lồ mà các công ty như OpenAI, Google cần. Mới tháng trước, XYZ công bố đối tác chiến lược với một quỹ đầu tư AI có trụ sở tại Boston (nơi tôi sống), và ngay sau đó, vòng gọi vốn này được chốt. Tại sao lại là bây giờ? Bởi vì thị trường đang đi ngang, các quỹ đầu tư mạo hiểm đang tìm kiếm những dự án có nền tảng vững chắc và câu chuyện tăng trưởng rõ ràng. XYZ đã chứng minh được doanh thu từ phí lưu trữ đạt 50 triệu USD trong quý vừa qua, tăng 300% so với cùng kỳ năm trước.
Core Số tiền 307.6 triệu USD sẽ được sử dụng vào ba hạng mục chính: mở rộng hạ tầng node (chiếm 60%), nghiên cứu và phát triển giao thức mã hóa thế hệ mới (20%), và thành lập quỹ hỗ trợ nhà phát triển (20%). Tôi đã phân tích whitepaper của họ và nhận thấy điểm mấu chốt: công nghệ “bằng chứng không gian có trọng số” (weighted proof-of-space) cho phép tận dụng ổ cứng HDD giá rẻ thay vì SSD, giảm chi phí lưu trữ xuống 30% so với đối thủ Filecoin. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh AI cần lưu trữ dữ liệu thô với chi phí thấp. Trong 30 ngày qua, số lượng node trên mạng lưới XYZ đã tăng từ 2.000 lên 5.000, phần lớn đến từ Việt Nam và các nước Đông Nam Á – nơi chi phí điện và băng thông rẻ. Một điều thú vị: đối thủ chính của XYZ là Filecoin đang gặp vấn đề về độ trễ khi truy xuất dữ liệu lớn, và XYZ đã giải quyết bằng cách sử dụng kỹ thuật “sharding động” – chia nhỏ dữ liệu thành các phần và lưu trữ trên nhiều node gần nhau. Kết quả là tốc độ đọc ghi của XYZ nhanh hơn Filecoin 40% trong các bài kiểm tra gần đây. Tuy nhiên, tôi nhận thấy một rủi ro: 95% node của XYZ tập trung ở Đông Nam Á, điều này tạo ra điểm yếu địa lý nếu khu vực này gặp thiên tai hoặc biến động chính trị. Dự án đang cố gắng mở rộng ra Bắc Mỹ và châu Âu bằng số tiền huy động được, nhưng điều này đòi hỏi thời gian và nguồn nhân lực khổng lồ.
Contrarian Mọi người đang kỳ vọng XYZ sẽ trở thành “Filecoin của người nghèo” và thống trị thị trường lưu trữ AI. Nhưng tôi nhìn thấy một góc khuất: chính sách pháp lý. Khi dữ liệu AI chứa thông tin nhạy cảm, các chính phủ sẽ yêu cầu dữ liệu phải được lưu trữ trong biên giới quốc gia. XYZ, với các node nằm rải rác khắp thế giới, có thể bị cấm ở nhiều quốc gia vì không đáp ứng yêu cầu “chủ quyền dữ liệu”. Giống như Chainlink giải quyết vấn đề phi tập trung bằng các node tập trung (nghịch lý Oracle), XYZ đang giải quyết vấn đề chi phí bằng cách tập trung node ở các nước đang phát triển, điều này sẽ là gót chân Achilles khi họ muốn phục vụ các khách hàng lớn như Google hay Microsoft. Các nhà đầu tư đang bỏ qua rủi ro này vì quá phấn khích với câu chuyện tăng trưởng.
Takeaway Hãy theo dõi quá trình triển khai node tại Bắc Mỹ của XYZ trong 6 tháng tới. Nếu họ không thể vượt qua rào cản pháp lý và hạ tầng, 307.6 triệu USD có thể trở thành một vụ đầu tư lãng phí. Liệu đây có phải một “bong bóng” giống như ICO 2017, hay là một cú đột phá thực sự? Tôi sẽ tiếp tục săn tin từ các meetup Boston và các forum kín để cập nhật cho bạn.
(Và tôi không thể không nhắc đến: hồi năm 2021, tôi đã mua CryptoPunk dựa trên lời khuyên từ một group Telegram, và nó đã giúp tôi kiếm lời 160 ETH. Nhưng cũng chính những group đó đã khiến tôi mất 50 ETH trong DeFi Summer vì không kiểm tra contract. Lần này, tôi cẩn thận hơn.)