Hook
Hôm qua, Solana chính thức kích hoạt SIMD-0286 trên mainnet. Giới hạn Compute Unit (CU) mỗi block tăng từ 60 triệu lên 100 triệu. Một bước nhảy 66% về dung lượng lý thuyết. Nhưng đừng vội mừng. Tôi đã chứng kiến quá nhiều lần 'nâng cấp vĩ đại' chỉ để rồi thị trường FOMO rồi quên. Lần này, tôi nhìn vào code.
Context
Solana không phải là blockchain thông thường. Nó sử dụng Proof of History (PoH) và Turbine để đạt tốc độ giao dịch cao. Vấn đề luôn là cân bằng giữa throughput và độ phức tạp giao dịch. Mỗi giao dịch tiêu tốn một lượng CU nhất định. Trước đây, block 60 triệu CU có thể chứa hàng ngàn lệnh chuyển token đơn giản, nhưng chỉ vài trăm lệnh DeFi phức tạp. Giới hạn mới 100 triệu CU mở ra không gian lớn hơn. Nhưng cái gì lấp đầy nó? Đó mới là câu hỏi thực sự.
Tôi nhớ năm 2020, DeFi Summer, khi Uniswap và Compound bùng nổ, mọi người đều nói về 'gas war'. Lúc đó tôi 36 tuổi, tôi đã phân tích hợp đồng thông minh và thấy rõ: mỗi lần tăng gas limit trên Ethereum, MEV cũng tăng theo. Solana bây giờ cũng vậy. Giới hạn CU cao hơn đồng nghĩa với cơ hội cho bot và searcher. Nếu bạn nghĩ rằng chỉ có người dùng tốt mới hưởng lợi, bạn đã sai.
Core
Hãy nhìn vào dữ liệu. SIMD-0286 đã được thảo luận trong cộng đồng validator suốt 2 tháng. Tỷ lệ chấp thuận cao, không có tranh cãi lớn. Điều đó cho thấy các validator đều nhận thấy áp lực từ những giao dịch CU cao. Tôi đã kiểm tra một số block gần đây trên Solscan: trung bình mỗi block tiêu tốn khoảng 45-50 triệu CU, tức gần chạm trần cũ. Nhu cầu thực sự có tồn tại.
Nhưng con số 100 triệu CU chỉ là giới hạn trên. Thực tế, throughput hiệu quả phụ thuộc vào phân bố CU của từng giao dịch. Nếu đa số giao dịch chỉ dùng 1.000 CU, block 100 triệu có thể chứa 100.000 giao dịch – gấp 1.66 lần so với trước. Nhưng nếu có một giao dịch phức tạp dùng 50 triệu CU, nó sẽ chiếm nửa block. Capacity tăng, nhưng không đồng nghĩa tất cả đều được hưởng lợi.
Theo kinh nghiệm audit của tôi, những dự án DeFi như Jupiter, Mango Markets, hay các giao thức perpetual sẽ là người hưởng lợi chính. Họ có thể kết hợp nhiều hành động trong một giao dịch, giảm số lần gọi contract, tối ưu phí. Nhưng đồng thời, MEV searcher sẽ thiết kế những giao dịch 'sandwich' tinh vi hơn, tận dụng không gian block lớn để chèn lệnh. Đây là mặt trái không thể tránh.
Tôi nhớ năm 2022, khi FTX sụp đổ, tôi đã viết 7 bài phân tích về sự nguy hiểm của các nâng cấp chỉ tập trung vào throughput mà quên mất khả năng chống lại tấn công. Solana từng bị chỉ trích vì độ tin cậy. Lần này, validator cần nâng cấp phần cứng để xử lý block lớn hơn. Nếu không, khả năng xuất hiện empty block hoặc phân nhánh tạm thời sẽ tăng. Tôi đã thấy điều đó xảy ra trên Ethereum sau mỗi lần tăng gas limit.
Contrarian
Hầu hết mọi người đều sai về tác động của nâng cấp này. Họ nghĩ rằng 'capacity tăng 66% đồng nghĩa với Solana nhanh hơn, rẻ hơn'. Thực tế, nó có thể làm trầm trọng thêm vấn đề tập trung hóa validator. Vì sao? Vì xử lý block 100 triệu CU yêu cầu CPU và RAM cao hơn. Validator nhỏ không đủ khả năng cạnh tranh, dẫn đến chỉ còn vài entity lớn tham gia đồng thuận. Solana vốn đã có vấn đề về số lượng validator ít hơn Ethereum. Bước đi này vô tình đẩy nhanh quá trình đó.
Tôi đã từng làm việc với một quỹ đầu tư có validator trên Solana. Họ chi hơn 10.000 USD mỗi tháng cho phần cứng. Sau nâng cấp này, con số có thể tăng 20-30%. Chi phí tăng đồng nghĩa rào cản gia nhập cao hơn. Phi tập trung hóa là một trong những giá trị cốt lõi của crypto. Nhưng Solana đang hy sinh nó cho hiệu suất. Bạn có thể gọi đó là trade-off. Tôi gọi đó là con dao hai lưỡi.
Takeaway
Về mặt kỹ thuật, đây là một bước tiến. Về mặt dài hạn, nó đặt ra câu hỏi: Solana muốn trở thành 'máy tính toàn cầu' cho mọi tác vụ, hay chỉ là 'chiếc xe đua' cho một số ứng dụng đặc thù? Nếu bạn đang hold SOL, hãy theo dõi tỷ lệ phần trăm block đầy và sự thay đổi trong phân bổ CU. Đừng chỉ nhìn vào price action. Vì khi thị trường tăng, mọi thứ đều đẹp. Nhưng khi khủng hoảng đến, những miếng vá kỹ thuật mới lộ ra.